In oktober vorig jaar stond er een ploeg rond het Rapenburg te draaien voor een nieuw seizoen van Het Verhaal van Nederland. Wie er toevallig langsliep zag hekken, kabels en mensen in kostuum, en dacht waarschijnlijk: leuk, eenmalig.
Het is niet eenmalig. Leiden staat inmiddels op de opnamelijst van meerdere lopende producties, en dat is geen toeval. Er zit een heel concrete reden achter, en die reden ligt in Amsterdam.
Amsterdam doet zijn binnenstad in het weekend op slot
De gemeente Amsterdam heeft haar filmregels vastgelegd in een protocol dat sinds juni 2023 geldt. Daarin staat niet alleen wat je moet aanvragen en hoe lang dat duurt, maar ook waar en wanneer je überhaupt niet mag draaien.
Dat laatste lijstje is langer dan de meeste mensen denken:
- Op de Oudezijds Achterburgwal en Voorburgwal, de Zeedijk, de Kloveniersburgwal, de Warmoesstraat, in de Jordaan en de Negen Straatjes zijn opnames verboden van donderdagnacht twaalf uur tot zondagnacht twaalf uur.
- Rond het Leidseplein, het Koningsplein en het Rembrandtplein gaat de deur dicht vanaf vrijdagmiddag vijf uur.
- Op het Amstelveld, de Nieuwmarkt en de Noordermarkt vanaf vrijdagavond elf uur.
- De Dam is helemaal niet beschikbaar, behalve bij uitzondering. Voor het Stationsplein geldt hetzelfde.
En zelfs op de dagen dat het wel mag, heeft de stad een uitgesproken voorkeur. In de centrale postcodegebieden liefst maandag, dinsdag of woensdag, en dan niet tussen zes en negen ’s ochtends vanwege het woon-werkverkeer en de bevoorrading. Van donderdag tot en met zondag draait die voorkeur om: dan liefst alléén in dat ochtendvenster van zes tot negen, omdat de rest van de dag te druk is.
Wie leest wat daar staat, ziet eigenlijk geen filmregels maar een kaart van wanneer bewoners van het centrum het zwaarst belast worden.
En dan de doorlooptijden
Amsterdam werkt met vier impactcategorieën. Je bepaalt zelf via een checklist in welke je valt, en die categorie bepaalt hoeveel werkdagen van tevoren je moet melden.
- Categorie A: maximaal tien man, geen afzettingen, geen objecten behalve een statief, geen nachtwerk, één dag. Drie werkdagen vooraf.
- Categorie B: tien tot vijftig man, of een afzetting, of een gereserveerde parkeerplek, of nachtopnames. Zeven werkdagen, en tien als je in het centrum zit. Let op: je valt hier ook in als je alleen maar in die centrale postcodes draait, ongeacht hoe klein je ploeg is.
- Categorie C: meer dan vijftig man, meerdere dagen, langdurige afzettingen, grote effecten. Twintig werkdagen, plus een verplicht vooroverleg met de filmcommissie dat daar nog vóór zit.
- Categorie D: hetzelfde met meer impact, veel media-aandacht, of langer dan vijf aaneengesloten dagen serieuze hinder. Dertig werkdagen en een gang langs het kabinet van de burgemeester.
Het venijn zit in de indeling. Valt één activiteit op je locatie onder C en de rest onder A, dan wordt de hele dag categorie C. Eén stunt maakt van drie dagen melden dus twintig.
De regels die de meeste ploegen verrassen
Het protocol is ook opvallend specifiek over dingen die elders zonder gedoe gaan.
Koken in de openbare ruimte mag niet. Catering komt uit een foodtruck of cateringbus, die bus staat in een parkeervak waarvoor je parkeerbelasting betaalt, niet voor de deur van een restaurant, en het afvalwater voer je zelf af. Basecamps in het centrum zijn maar op twee plekken toegestaan, allebei aan het water ten noorden van het station. Voertuigen boven de 7,5 ton hebben een ontheffing nodig om binnen de ring te komen. En zodra er verkeer wordt stilgezet, ongeacht hoe kort, zijn gecertificeerde verkeersregelaars verplicht. Een productieassistent met een hesje telt niet.
Voor een commercial met een strakke deadline stapelt dat op. Voor een merk dat juist in het weekend wil draaien omdat het decor dan pas klopt, is het simpelweg een blokkade.
Wat Leiden te bieden heeft
En dan valt het oog op de stad een half uur verderop.
Het water
De grachten liggen er gewoon. De Nieuwe Rijn en de Oude Rijn komen samen bij de Vismarkt, met de kades en de gevels eromheen. Het Rapenburg wordt met enige regelmaat de mooiste gracht van Nederland genoemd, met brede kades, monumentale panden en het Academiegebouw aan de ene kant en de Hortus achter de muur aan de andere. Precies daar stond die ploeg voor Het Verhaal van Nederland.
Op camera is het verschil met een Amsterdamse gracht kleiner dan je denkt, zeker in een shot van een paar seconden. Wat wél anders is: er lopen minder mensen doorheen, en dat scheelt in het aantal takes en in het werk achteraf.
De historische kern
De Burcht is een middeleeuwse ringmuur op een kunstmatige heuvel, midden in de stad, met uitzicht over de daken. Je loopt er in vijf minuten heen vanaf de Vismarkt en het levert een beeld op dat nergens anders in de Randstad zo staat.
Daarnaast de Pieterskerk en de Hooglandse Kerk, allebei groot, gotisch en met de ruimte die je binnen zelden vindt. De Molen de Valk aan de Lammermarkt staat aan de rand van het centrum, midden in het verkeer, wat hem juist bruikbaar maakt voor een beeld dat modern en historisch tegelijk moet zijn. En de Hortus botanicus, aangelegd in 1590, geeft je kassen en botanische interieurs op loopafstand van al het bovenstaande.
De andere kant van de stad
Aan de noordkant, tegen het station aan, ligt het Bio Science Park: glas, beton, laboratoria, moderne bedrijfsarchitectuur. Wie een corporate of technisch beeld nodig heeft, kan daar terecht en staat binnen tien minuten weer op een zeventiende-eeuwse kade.
Dat is misschien wel het sterkste argument voor Leiden. Twee volledig verschillende looks binnen één draaidag, zonder tussen twee steden te rijden.
Interieurs
De Leidse Schouwburg en de Stadsgehoorzaal bieden zichzelf actief aan als filmlocatie. Drie zalen met een eigen karakter: de Grote Zaal van 550 vierkante meter, de Breezaal van 222 vierkante meter in neorenaissancestijl, en de Aalmarktzaal van 220 vierkante meter die internationaal geroemd wordt om zijn akoestiek en regelmatig voor opnames wordt gebruikt. De slotscène van de speelfilm Wat is dan liefde? is in de Breezaal opgenomen, en RTL draaide er in 2020 een aflevering van een serie.
En dan is er nog het Trianon aan de Breestraat, geopend in augustus 1927 en de oudste nog bestaande bioscoop van Leiden. Het interieur was destijds ontworpen door Jaap Gidding, dezelfde man die het Tuschinski in Amsterdam deed. Van dat oorspronkelijke art-deco-interieur is na de renovatie weinig over, maar het pand zelf stamt uit de vijftiende eeuw en is een van de oudste gebouwen van de binnenstad.
Er wordt hier echt gedraaid
Dit is geen theoretische mogelijkheid. Leiden staat op de locatielijst van lopende producties.
De vierde reeks van Het Verhaal van Nederland, met de Tweede Wereldoorlog als thema, draaide in oktober rond het Rapenburg. De serie Onze Osso, een productie van NL Film voor Amazon Prime Video, heeft Leiden op de locatielijst staan naast Amsterdam en Haarlem. En Bovensloters, een serie voor PowNed en NPO Start, draaide onder meer in Leiden tijdens een opnameperiode die maanden besloeg.
Daar komt bij dat Leiden zelf een filmstad is. Het Leiden International Film Festival bestaat sinds 2006 en vertoont jaarlijks zo’n honderd films, en daarnaast draait er een kortfilmfestival. Dat betekent publiek dat weet wat een filmploeg is, en gemeentelijke ambtenaren die niet voor het eerst een aanvraag zien.
Wat praktisch scheelt
- Alles ligt op loopafstand. De Leidse binnenstad is compact. Grachten, kerken, de Burcht, de universiteitsgebouwen en de winkelstraten liggen binnen een paar honderd meter van elkaar. Verplaatsen kost minuten, geen halve dag.
- Minder publiek in beeld. Leiden trekt bezoekers, maar niet in de dichtheid van de Amsterdamse binnenstad. Dat is direct terug te zien in je opnametempo.
- Parkeren en aanrijden. Een technisch busje kwijtraken is hier eenvoudiger te organiseren dan in Amsterdam, waar gereserveerde vakken en zware voertuigen elk hun eigen traject hebben.
- Bereikbaarheid. Leiden Centraal heeft directe treinen naar Schiphol en Amsterdam, wat uitmaakt zodra er internationale klanten of crew bij betrokken zijn.
Wat je in Leiden nog steeds moet regelen
Geen misverstand: Leiden is geen vrijhaven. De gemeente heeft een algemene plaatselijke verordening, en zodra je de openbare ruimte in gebruik neemt, verkeer stilzet, iets neerzet of geluid produceert, moet dat afgestemd worden. Bij grotere opzetten kom je in dezelfde soort trajecten terecht als elders: verkeersmaatregelen, ontheffingen, informeren van omwonenden.
Het verschil zit hem niet in de afwezigheid van regels maar in het ontbreken van een dichtgetimmerd protocol met verboden gebieden en vaste doorlooptijden. Dat maakt het gesprek met de gemeente belangrijker, niet minder belangrijk. Bel voordat je een datum vastlegt, niet erna.
Voor eigendommen die niet van de gemeente zijn geldt hetzelfde als overal: de Hortus, de kerken, de universiteitsgebouwen en de schouwburg hebben allemaal hun eigen beheerder en hun eigen voorwaarden. Reken op aparte afspraken per locatie.
Wanneer Leiden juist niet de goede keuze is
Eerlijk is eerlijk: soms wil je Amsterdam en niets anders.
Als het beeld herkenbaar Amsterdams moet zijn, als het merk zich expliciet aan de hoofdstad verbindt, of als het script om een specifieke plek vraagt, dan is uitwijken geen alternatief maar een compromis. Hetzelfde geldt voor producties die de schaal van de stad nodig hebben: de brede grachtengordel, de dichtheid van het centrum, het aantal mensen dat er vanzelf al doorheen loopt.
Ook op crewniveau ligt het zwaartepunt in Amsterdam. Verhuurbedrijven, studio’s en freelancers zitten daar dichter op elkaar. Een draaidag in Leiden betekent in de praktijk vaak een ploeg die uit Amsterdam komt, en dat moet gewoon in de planning en de begroting.
Daar staat tegenover dat vrijwel elk productiebedrijf dat in Amsterdam werkt de hele Randstad bedient. Een videoproductie in Amsterdam laten maken en in Leiden draaien is voor de meeste partijen dezelfde opdracht met een ander adres. De reistijd tussen beide steden is korter dan het oversteken van Amsterdam zelf op een drukke vrijdagmiddag.
Kort samengevat
Amsterdam heeft zijn historische binnenstad van donderdagnacht tot zondagnacht gesloten voor opnames, hanteert doorlooptijden van drie tot dertig werkdagen, en heeft een lange lijst operationele regels waar een ploeg zich aan te houden heeft.
Leiden ligt een half uur verderop en heeft grachten, een middeleeuwse burcht, twee gotische kerken, een botanische tuin uit 1590, universiteitsgebouwen, een molen, een schouwburg die zich actief als locatie aanbiedt en een modern sciencepark. Alles binnen loopafstand.
Voor een deel van de producties is dat geen noodgreep maar simpelweg de betere locatie. En voor de stad zelf is het aardige bijvangst: elke ploeg die hier draait, laat Leiden zien aan iemand die er nog nooit is geweest.